Seher Aydın Resim Galerisi

COĞRAFYA DERSHANESİ

İKLİM BİLGİSİ ATMOSFER VE ÖZELLİKLERİ

İKLİM BİLGİSİ, ATMOSFER VE ÖZELLİKLERİ,SICAKLIK VE DAĞILIŞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

 

Dar bir alanda, kısa süre içerisinde değişen atmosfer olaylarına hava durumu denir.Bir sahada havanın yağmurlu, bulutlu, rüzgârlı  ya da güneşli olması  oradaki hava durumunu etkiler. Hava olaylarını meteoroloji bilimi incelemektedir.

Geniş bir alanda uzun yıllar boyunca görülen hava olaylarının ortalamasına iklimdenir.

İklimi inceleyen bilim dalı klimatolojidir.

İklim ve hava durumunun karşılaştırılması;

        İklim geniş  sahalarda (ör. Akdeniz havzası), uzun yıllar boyunca (30-40 yıl) aynı  kalan ortalama hava hali iken; hava durumu dar bir alanda (ör. İstanbul-Kadıköy), kısa sürede (biriki saat) değişen atmosfer olaylarıdır.

         İklimde bir  kararlılık söz konusu iken, hava durumu gün ve saat  içerisinde değişme gösterir. 

Meteoroloji  bilimi, atmosferin fiziksel özelliklerini, atmosferde meydana gelen

olayların dayandığı  fizik kanunlarını  ortaya koymaya çalışır. İklim elemanlarının

günlük değerlerini çeşitli aletlerle ölçülür ya da aletsiz  olarak gözlenerek kayıtlara

geçirilir. Yapılan bu işe Rasat (Gözlem) denir. 

Meteoroloji biliminin yaptığı bu rasatları alarak bunların ortalamasını çıkarıp, bu hava

olaylarının insan yaşamı üzerine olan etkilerini araştıran bilime ise Klimatoloji denir.

Bir yerin iklim özelliklerini tam  ve doğru olarak belirtebilmek  için yeter sıklıkta ve

gerekli yerlerde istasyon ağının olması gerekir.

 İklim, canlı yaşamı etkileyen en önemli unsurdur. Ayrıca yeryüzünün şekillenmesinde

de önemli bir rol oynar.

İklimin etkilerini üç ana başlık altında toplayabiliriz: 

A- İklimin İnsan Üzerindeki Etkileri

        Nüfusun dağılışını,

        Ekonomik faaliyetlerini,

        Yiyecek ve giyeceklerini,

        Fizyolojik gelişimlerini,

        Karakterlerini,

        Kültür faaliyetlerini etkiler,

B-İklimin Ekonomik Hayat Üzerindeki Etkileri:

        Sanayinin dağılışını, 

        Ulaşım faaliyetlerini,

        Konut tipi ve kullanılan malzemeyi,

        Turizm faaliyetlerini,

        Tarım faaliyetlerini ve ürünleri çeşitliliğini,

        Bunlara bağlı olarak ticaret şekilleri de iklimin kontrolü altındadır.

C-İklimin Doğal Çevre Üzerindeki Etkileri:

        Dış kuvvetlerin etki alanlarını, 

        Yer şekillerinin oluşumunu, 

        Taşların çözülme biçimini, 

        Toprak oluşumu, tipleri ve verimliliğini, 

        Bitki örtüsünü ve dağılışını, 

        Göllerin dağılışı ve sularının kimyasal öz., 

        Yerüstü ve yer altı su durumu, 

        Akarsu debilerini ve rejimlerini, 

        Okyanus akıntılarının yönleri ve hızlarını, 

        Hayvan türleri ve dağılışını, 

        Erozyonu ve heyelan oluşumunu, 

        Kalıcı kar sınırı, 

        Ormanın ve tarımın üst sınırını,

        Denizlerin tuzluluk oranını etkiler.

 ATMOSFER

 

Dünya’da uzaydaki diğer gezegenlerden farklı  olarak  yaşam bulunmasının sebebi etrafını  saran atmosferdir. İklim ve hava olaylarının görülmesi  ile yeryüzünde yaşamın bulunmasını sağlayan faktör atmosferin varlığıdır.

Atmosfer; yerçekiminin etkisi ile yeryüzünü çepeçevre saran gaz kütlesidir. Eski Yunancada atmos:  nefes,

sphere: küre demektir. Atmosfer ise nefes küre ya da hava küre anlamına gelir. 


Atmosferi oluşturan gazların % 75’iiçerisinde canlıların  yaşadığı Troposfer de bulunur. Atmosfer; Azot (% 78), 

Oksijen (% 21) ile CO2, su buharı, argon, neon, metan, kripton ve hidrojen gibi diğer gazlardan (% 1) oluşur. Azot

ve oksijen yaşam için büyük  önem taşırlar ve bu gazların  atmosferde ki oranı sabittir. Ancak CO2 ve su buharının miktarı bulundukları yere, zamana ve iklim şartlarına göre değişir. 

Azot, yaşamın temel kaynaklarından biridir. Bitkilerin ihtiyacı  olan besin maddesi olarak önemlidir. Oksijen, ise canlıların solunum yapması için ve yanma için gerekli bir gazdır. 

Karbondioksit, havada çok az  miktarda (% 0  -  0,03) bulunmasına karşın, iklim olayları  üzerinde önemli etkide bulunur. Karbondioksit atmosferin güneş ışınlarını emme ve saklama kabiliyetini arttırır.  Miktarının artması sıcaklığın artmasına,azalması sıcaklıkların düşmesine neden olur. Jeolojik devirler içerisinde CO2 miktarın

değişmesi iklim değişimlerini etkilemiştir

Su buharı, miktarı sıcaklığa, yer ve zamana bağlı olarak en fazla değişen gazdır. Bu miktar yerden yükseldikçe, kıyıdan uzaklaştıkça  ve Ekvatordan kutuplara doğru gittikçe azalır. 

Atmosferin Etkileri

        İçerisinde yaşam için gerekli olan gazlar bulunur.

        Güneş’ten gelen enerjinin hızla uzaya yansımasını engeller.

        Güneş ışınlarının dağılmasını sağlayarak, Güneş’i doğrudan görmeyen

        yerlerin de aydınlık olmasını sağlar.

        İçindeki hava akımları sayesinde gündüz olan kesimlerin aşırı sıcak, gece olan

        kesimlerin de aşırı soğumasını engeller.

        Güneşten gelen zararlı ışınları tutar.

        Sesi iletir. 

        İklim olayları meydana gelir. 

        Uzaydan gelen göktaşlarının parçalanmasını sağlayarak yere ulaşmasına engel olur.

Ortalama kalınlığı  10.000 km olan atmosfer, bileşimi, sıcaklığı  bakımından farklı katmanlardan oluşur.

ATMOSFERİN KATMANLARI


1. Troposfer: 

Atmosferin en alt katıdır. Kalınlığı Ekvator’dan kutuplara doğru gittikçe azalır. Ekvator üzerinde

16 km, 45° enleminde 12 km, kutuplarda ise 6 km  ortalama 12 km’dir.  Kalınlığının değişmesinin

nedeni ise Ekvator’da ısınan havanın  yükselmesi; kutuplarda ise soğuyan havanın alçalması  ile Dünya’nın ekseni etrafındaki dönüşüyle, Ekvator’da savrulma kuvvetinin fazla olmasıdır.

Su buharının tamamı Troposfer içerisinde bulunduğu için iklim olayları ancak bu katta

görülür.  Yükseldikçe Troposfer’de gaz yoğunluğu azalır. Çünkü yerçekiminin etkisi ile gazlar yere yakın yerlerde daha çok yoğunlaşır.

Troposfer’de yükseldikçe sıcaklık her 200 m’de 1°C azalır. Çünkü Troposfer daha çok yerden ışıyan ışınlarlarla ısınır. Ayrıca sıcaklığı  tutan gazların yere  yakın  yoğunlaşması ve atmosferin üstten soğuması da bu durumun oluşmasında etkilidir.

2. Stratosfer:

Troposferin üst sınırından itibaren 25-30 km yüksekliğe kadar çıkar. Bu katmanda su buharı  olmadığı için iklim olayları görülmez. Yatay hava hareketleri görüldüğü için dikey yönde sıcaklık değişimi yok denecek kadar azdır. Ekvator üzerinde sıcaklık - 80°C civarında iken, kutuplarda -50°C civarındadır.

Ekvator ile kutuplar arasındaki sıcaklık farkından dolayı, Ekvatordan kutuplara doğru kuvvetli hava akımları oluşur. Jet rüzgârları adı verilen bu hava akımlarının saatteki hızları 500 km’ye kadar ulaşır. Stratosferin üst kısmında ozon yoğunluğu artmaktadır.

3. Mezosfer:

Stratosfer’in üst sınırından itibaren 80-90 km yüksekliğe kadar çıkar.Gaz molekülleri seyrektir. İklim üzerinde etkisi azdır. Ozon tabakasının büyük bölümü bu katmanda yer alır. Ayrıca atmosfere giren

göktaşları bu katmanda sürtünmenin etkisi  ile yanmaktadır.

Ozonosfer, 

Yerden 19-45 km arasında yer alır. Ozon (O3) gazının en  çok yoğunlaştığı kesim olduğu için bu adı almıştır. Güneş’ten gelen ultraviyole (morötesi) ışınları, ozon gazı ile reaksiyona girerek  parçalar. Bu şekilde  zararlı ışınların Dünya’ya gelmesi engellenmiş olur.

4. İyonosfer:

Mezosferin üst sınırından itibaren, 300-325 km yüksekliklerine kadar çıkar. Gaz molekülleri oldukça seyrektir. Gazlar ultraviyole ışınlarının etkisi ile iyonlarına  ayrılmıştır. Sıcaklık, 250°C civarındadır. İyon halindeki bu gazlarda elektron alışverişi çok hızlı olduğu için radyo dalgaları bu tabakadan yansıtılır. 

5. Ekzosfer:

İyonosfer’in üst sınırından itibaren başlar. Bu katmanın  üst sınırında yerçekimi oldukça az  olduğundan gaz molekülleri uzaya  kaçar. Bundan dolayı  dış sınırı  kesin  değildir. Teorik olarak 10.000 km’ye kadar çıktığı kabul edilir. 


SICAKLIK DAĞILIŞI,İZOTERM HARİTALARI ,İKLİM ELEMANLARI İÇİN  TIKLAYINIZ



Yorum Yaz